Dołącz do czytelników
Brak wyników

Porady

11 maja 2019

NR 29 (Kwiecień 2019)

Techniki mobilizacyjne dla stawów biodrowych

0 153

Staw biodrowy pełni funkcję centralnego punktu obrotu całego ciała. Dzięki jego specyficznej budowie możliwie są jednoczesne, trójpłaszczyznowe ruchy kości udowej względem miednicy, a także tułowia i miednicy w stosunku do kości udowej. Skoordynowany ruch bioder, miednicy oraz odcinka lędźwiowego wpływa na tzw. rytm lędźwiowo-miedniczy – oznacza to, że wymienione systemy są ze sobą nierozłączne i wpływają na siebie wzajemnie.

Ograniczony zasięg zgięcia w stawach biodrowych w przypadku skrócenia zginaczy stawu kolanowego i biodrowego oraz związane z tym obkurczenie torebki stawowej tego stawu wymusi większy zakres zgięcia w obrębie odcinka lędźwiowego i piersiowego. To właśnie z tego powodu w obrębie bioder szukamy przyczyn wielu problemów występujących w obrębie odcinka lędźwiowego.

Rola stawu biodrowego

Sam staw biodrowy jest stawem kulistym. Składa się z głowy kości udowej i panewki na kości biodrowej. Ruchy w obrębie bioder mogą być inicjowane w wyniku ruchu kości udowej względem panewki, ale także ruchu miednicy względem kości udowej. Staw ten otoczony jest rozległym układem więzadeł torebkowych, jednych z najsilniejszych w naszym ciele. W pracy ze stawem biodrowym, książkowo, powinno zachodzić 120° zgięcia, 20° wyprostu, 40° odwiedzenia, 25° przywiedzenia oraz 35° rotacji wewnętrznej i 45° rotacji zewnętrznej.

Zgodnie z założeniami praskiej szkoły neurodynamicznej stablizacji nasza postawa definiowana jest najmocniej w pierwszych miesiącach naszego życia.

To, jak rozwijamy się we wczesnym dzieciństwie, ma największy wpływ na jakość rozwoju motorycznego. Przyjmuje się, że najbardziej kluczowy dla rozwoju człowieka jest okres 3.–18. m.ż. (czasem do 15. m.ż.). Co więcej, model posturalny z 3. m.ż. będzie odzwierciedleniem tego, jak będziemy stabilizować się w późniejszym rozwoju i pozycjach, np. w siadzie czy staniu. Zaburzenia z tego okresu – poprzez szereg reakcji łańcuchowych – mogą wpłynąć także na rozwój stawów obwodowych.

Czasem jednak nie powinniśmy szukać przyczyn ograniczeń ruchomości aż tak daleko, ponieważ rozwój mógł przebiegać poprawnie, ale w wyniku stale działających przeciążeń doszło do powstania patologii. W praktyce oznacza to, że zazwyczaj wszystko jest dobrze, póki nie pójdziemy do szkoły, gdzie spędzamy ponad 30 godz. tyg., w pozycji siedzącej, w efekcie skazując się na ograniczenie sprawności.

 

Funkcjonalna centralizacja stawów

Praska szkoła wyodrębniła także definicję „funkcjonalnej centralizacji stawów”. Teoria zakłada, że stabilizacja centralna oraz wszystkie funkcje kończyn obwodowych są kontrolowane podkorowo. Oznacza to, że staw spełniający funkcję stabilizacyjną powinien mieć największy możliwy kontakt międzykostny, który będzie umożliwiał przyjmowanie obciążeń stawowych. Mamy więc do czynienia z minimalnym napięciem struktur biernych (tj. torebki stawowej i więzadeł), a ochronę struktur stawowych poprzez wydajne wykorzystanie struktur aktywnych. Brzmi skomplikowanie?

Wyobraźcie sobie (a za chwilę podamy przykład z praktyki), że staw z jednej strony obejmują mięśnie agonistyczne, z drugiej natomiast antagonistyczne.

W idealnym świecie te dwie grupy mięśni współpracują ze sobą w równym stopniu, wzajemnie kontrolując obciążenia dane na staw. W momencie kiedy agoniści zaczynają dominować, pojawia się problem. Staw traci swoje centralne ustawienie, zmienia się przestrzeń międzystawowa i dochodzi do „impigmentów”.

To właśnie możemy zaobserwować w patologicznie rozwiniętym stawie biodrowym. Na skutek nieprawidłowego rozwoju – czy to przez wpływ środowiska, bezruchu, czy nadaktywności jednych grup mięśniowych lub osłabienia innych – dochodzić będzie do decentralizacji głowy kości udowej w panewce i konfliktu w jej obrębie skutkującego ograniczeniem zakresu ruchomości, później stanem zapalnym wraz z bólem i ponownie, jeszcze większego ograniczenia zakresu ruchomości.

Prowadząc leczenie zaburzeń kompleksu lędźwiowo-miednicznego, należy dokonać pomiaru ruchomości stawu biodrowego oraz długości i siły mięśni, które przechodzą przez staw biodrowy. Oceny tych mięśni możemy w szybki sposób dokonać za pomocą testów, m.in. Test Thomasa, Test Patricka, prowokacyjny test pchnięcia w osi uda oraz ocenę zakresów ruchomości biernej w teście leżenia tyłem. To według tych testów decydujemy, czy faktycznie potrzebujemy pracy nad jakąś grupą mięśni w obrębie stawu biodrowego.

Mięśnie, które mają tendencje do nadmiernego napinania się, to zginacze stawu biodrowego i zginacze stawu kolanowego, mięsień gruszkowaty i pasmo biodrowo-piszczelowe. Obecność takich dysfunkcji wiąże się przeważnie z osłabieniem siły mięśni pośladkowych (zwłaszcza pośladkowego średniego), mięśni wielodzielnych oraz poprzecznego brzucha.

Ograniczenia w głębokim przysiadzie

Większość osób poszukująca problemów w obrębie stawu biodrowego szuka ich, ponieważ ma duży problem z osiągnięciem ładnej głębokiej pozycji przysiadu. Zanim zaczniesz entuzjastycznie wykonywać mobilizacje pokazane na zdjęciach, zastanów się, czy aby na pewno twój problem wynika z przykurczenia torebki stawowej stawu i wymaga aktywnej bądź pasywnej pracy nad nią samą, czy może jest błędem technicznym wykonywania przysiadu.

W swojej karierze spotkałam kilka osób, które z różnych względów, głównie przez głęboką budowę panewki stawu biodrowego, najlepszą głębokość przysiadów prezentowały w równoległym ustawieniu stóp. Były to jednak pojedyncze przypadki podparte oceną zakresu rotacji dla stawu biodrowego. Dla większości z nas w proponowanym rozstawie i rotacji zewnętrznej, gdy będziemy starali się utrzymać kolano w linii drugiego palca stopy, poczujemy, że biodra i tułów niejako „osadzają się” w przestrzeni pomiędzy kolcami biodrowymi przednimi górnymi (ASIS) a udami, są widoczne dobocznie od tych punktów. Ta pozycja będzie dla wielu z was najbliższa anatomicznej budowie stawu biodrowego.

Problem otwierania kolan w tym rotacyjnym ustawieniu wynika z napięcia grupy przywodzicieli uda. Jeśli zajrzycie do atlasu anatomii i dokładnie przeanalizujecie położenie przywodziciela wielkiego, krótkiego, długiego, grzebieniowego i smukłego, to sami dojdziecie do wniosków, że w trakcie ruchu, schodzenia w dół, ich przyczepy – zarówno początkowe, jak i końcowe zaczynają oddalać się od siebie, w konsekwencji ta grupa mięśniowa pracuje głównie ekscentrycznie. W momencie kiedy chcemy wstać z dolnej części przysiadu, przywodziciele zaczynają kurczyć się koncentrycznie.

To właśnie z tego powodu, w kontekście przysiadu, grupa przywodzicieli jest rozpatrywana jako część łańcucha tylnego wspomagająca wyprost biodra. Co ciekawe, nie tak dawno wykazano, że im cięższe przysiady, tym aktywność przywodzicieli zwiększa się względem pośladków czy kulszowo-goleniowych.

Antagonistą pracy przywodzicieli będą odwodziciele biodra. Anatomicznie wskazuje się na naprężacz powięzi szerokiej (TFL), pośladkowy średni i mniejszy. To właśnie one wykonują ruch przeciwstawny do przywodzenia, czyli odwiedzenie rozumiane jako ruch uniesienia bokiem k...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "bikeBoard"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy