Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zaburzenie wzorca oddechowego i jego możliwe konsekwencje

Artykuł | 28 kwietnia 2019 | NR 28
171

Człowiek to istota niesamowita, zdolna do niezwykłych rzeczy. Za pomocą swoich rąk oraz umysłu potrafi stworzyć fantastyczne, zapierające dech w piersiach konstrukcje, budowle, dzieła sztuki czy maszyny, które coraz bardziej zastępują ludzkie działania i funkcje, nawet te najbardziej podstawowe, jak oddychanie (respirator). Przy całej tej wspaniałości coraz łatwiej zapomina jednak o swoich korzeniach i podstawach warunkujących jego ludzką, ziemską egzystencję i nieraz pozostaje z tym „zapartym tchem” przez wiele lat lub nawet całe życie. Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie, czy przy wszystkich wyjątkowych umiejętnościach rozwiniętych wraz z cywilizacją rodzaj ludzki nadal potrafi oddychać.

Od początku do końca

Oddech jest czynnością, z którą rozpoczyna się i kończy życie. Jest oczekiwany podczas cudu narodzin i sygnalizuje pełne pojawienie się na świecie, z drugiej strony ten ostatni obwieszcza wieczny spoczynek. Jest składową podstawy piramidy potrzeb według Maslowa, obok przyjmowania pożywienia, nawodnienia oraz zaspokajania instynktów seksualnych. Bez jedzenia i picia człowiek jest w stanie wytrzymać kilka dni, jednak bez oddychania może wytrwać najwyżej kilka minut (poza pewnymi wyjątkami w wyniku specjalnego wytrenowania). Funkcja oddychania jest sterowana dwupoziomowo przez centralny układ nerwowy (CUN). Ośrodki korowe mózgu odpowiadają za kontrolowany i świadomie regulowany oddech, natomiast ośrodki zlokalizowane w pniu mózgu są odpowiedzialne za wytwarzanie rytmu oddechowego niezależnie od świadomości [1]. Stanowi to zabezpieczenie, że organizm nie przestanie oddychać np. podczas snu, z drugiej zaś strony człowiek ma wpływ na to, jak proces oddychania będzie przebiegał w jego ciele.

 

  1.   Klatka piersiowa wdechowa – ustawienie patologiczne.
  2.   Hiperlordotyczne ustawienie lędźwiowego odcinka kręgosłupa wraz z usztywnieniem obszaru dolnych żeber – efekt klatki piersiowej wdechowej.
  3.   Praca z terapeutą aktywizująca obszar dolnych żeber do świadomej pracy oddechowej. Stosowany lekki nacisk toruje świadomość ruchu dla pacjenta.
  4.   Trening z terapeutą aktywujący dolne żebra do pracy w kierunku sakralnym przy ustabilizowanej obręczy barkowej (wersja trudniejsza).
  5. Mobilizacja kręgosłupa piersiowo-lędźwiowego w kierunku zgięcia w pozycji wyjściowej „czworaków”.

 

 

Mechanika oddychania

Oddech w ujęciu fizjologicznym nazywany jest wentylacją płuc. Jest to proces przepływu powietrza przez płuca, możliwy dzięki ruchom klatki piersiowej.

Ruchy te tworzą powtarzające się cykle oddechowe, składające się z dwóch faz: wdechu oraz wydechu [1].

Wdech jest fazą czynną, w której zaangażowany jest skurcz mięśni wdechowych: przepony jako najważniejszego generatora oddechu oraz mięśni międzyżebrowych zewnętrznych pełniących funkcję pomocników. Przy bardziej aktywnym wdechu włączają się również mięśnie pochyłe szyi, mostkowo-obojczykowo-sutkowe oraz piersiowe mniejsze. W wyniku pracy tych mięśni (skurczu) klatka piersiowa zwiększa swoją objętość w trzech wymiarach: górno-dolnym, przednio-tylnym oraz poprzecznym [1–3].

Spokojny, naturalny wydech jest fazą bierną, gdyż następuje w wyniku rozkurczu mięśni wdechowych. Podczas tej fazy klatka piersiowa zapada się i wraca do pozycji spoczynkowej. W ciele znajduje się jednak grupa mięśni pomocniczych wydechowych, których aktywacja pomaga wykonać bardziej świadomy i kontrolowany wydech pomocny przy wielu aktywnościach codziennych. Do tych mięśni należą: mięśnie międzyżebrowe wewnętrzne, mięsień biodrowo-żebrowy, mięsień czworoboczny lędźwi, mięsień skośny zewnętrzny brzucha, mięsień skośny wewnętrzny brzucha oraz mięsień poprzeczny. Te trzy ostatnie mięśnie tworzą tzw. tłocznię brzuszną [2].

Każdy z wymienionych powyżej mięśni pełni ponadto swoją główną funkcję, jaką jest np. stabilizacja lędźwiowego odcinka kręgosłupa (mięsień czworoboczny lędźwi) czy wielopłaszczyznowy ruch tułowia (mięśnie skośne brzucha). Zaburzenie wzorca oddechowego może znacząco wpłynąć na prawidłową pracę tych mięśni i przyczynić się do szeregu dysfunkcji w obszarze ich pracy.

 

  1. Mobilizacja dolnych żeber do pracy przy skorygowanym ustawieniu klatki piersiowej. Pozycja tzw. ukłonu japońskiego otwiera przestrzeń między klatką piersiową a miednicą i daje rozluźnienie w usztywnionym obszarze ciała.
  2. Asymetryczna mobilizacja klatki piersiowej i kręgosłupa TH-L w kierunku skłonu bocznego angażująca jedną stronę ciała do wzmożonej pracy przy pomocy oddechu.
  3. Pozycja wyjściowa do mobilizacji rotacyjnych kręgosłupa piersiowego i lędźwiowego oraz mięśni tułowia. Sama pozycja stanowi podstawę do pracy oddechowej w warunkach siadu.
  4. Mobilizacja rotacyjna przy ustabilizowanej miednicy oraz obręczy kończyn górnych. W celu ułatwienia pracy warto rozpocząć od fazy wdechu podczas ruchu.
  5. Mobilizacja rotacyjna z dodatkowym otwarciem klatki piersiowej, zwłaszcza przy występującym zespole skrzyżowania górnego. Wykonanie ruchu na fazę wydechu wspomaga rozluźnienie i wydłużenie skróconych mięśni i izoluje ruch kończyny górnej od ruchu dolnych żeber.
  6. Pozycje wyjściowe do mobilizacji oddechowej oraz korekcji ustawienia klatki piersiowej z wykorzystaniem wałka (rollera).
  7. Praca z oddechem w pozycji na wałku – przeniesienie kończyn górnych za głowę z obciążeniem (np. 1–4 kg) (na zdj. 13 pozycja nieprawidłowa – ustawienie kompensacyjne, na zdj. 14 pozycja prawidłowa – dolne żebra schowane).
  8. Mobilizacja tułowia do zgięcia i otwarcia przestrzeni dolnych żeber z wykorzystaniem wałka (rollera) przy ustabilizowanej miednicy i kończynach dolnych. W zależności od stopnia zaawansowania treningu na każdą z pozycji może przypadać zarówno wdech, jak i wydech.
  9. Aktywacja przepony oraz mięśni międzyżebrowych (mięśnie wdechowe) do pracy z oporem z wykorzystaniem piłki szwedzkiej.

  10. Trening oddechowy z wykorzystaniem małej piłki oraz taśmy elastycznej.

 

Sprawcy problemu

Teorii na temat prawidłowego oddechu jest wiele, jednak najwięcej informacji znaleźć można w kulturach wschodnich, w których oddech pełnił funkcję nie tylko fizjologiczną, ale także był istotnym elementem w pracy mentalnej. Z fizjoterapeutycznego punktu widzenia oraz na podstawie takich metod, jak joga czy pilates, można wymienić kilka głównych zasad:

  • oddech powinien być jak najbardziej pełny i głęboki, wykorzystujący cały potencjał anatomiczny danej osoby (warunki zmienne);
  • tempo miarowe, spokojne i naturalne, niepowodujące przyspieszonej akcji serca, długość wydechu zbliżona lub dwa razy dłuższa niż wdech;
  • tor oddechowy dolno-żebrowy, rozpierający klatkę piersiowąw trzech płaszczyznach;
  • wdech brany nosem (ułatwia nawilżenie i oczyszczenie powietrza), wydech za pomocą ust (zwłaszcza przy wydłużonym wydechu) lub nosa.

Przy zwiększonej aktywności fizycznej warto świadomie włączyć mięśnie pomocnicze wydechowe do pracy, gdyż to w widoczny sposób ułatwi wykonanie wysiłku oraz ochroni ciało przed kontuzjami. Mięśniem, na który ma się bardzo duży wpływ, jest mięsień poprzeczny brzucha, na którego świadomą pracę kładzie się największy nacisk przy ćwiczeniach stabilizacyjnych core czy w metodzie pilates.

Praktyka fizjoterapeutyczna, zarówno w obszarze gabinetu, jak i podczas treningów medycznych, pokazuje, że zaburzenie wzorca oddechowego jest coraz częściej występującą dysfunkcją w społeczeństwie. Bardzo często jest ona skorelowana z zaburzeniami wzorca postawy, takimi jak
np. zespoły skrzyżowania (górnego, dolnego, środkowego) czy zmianami strukturalnymi w obszarze klatki piersiowej (klatka piersiowa lejkowata) i kręgosłupa piersiowego (skolioza idiopatyczna) [4]. Jest jednak wiele przypadków, w których nieprawidłowy oddech nie ma związku z sylwetką, a jest wynikiem złych nawyków i konsekwencją rozwoju cywilizacji.

Do najważniejszy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "bikeBoard"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy