Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ekwipunek

9 sierpnia 2019

NR 33 (Sierpień 2019)

Pedały zatrzaskowe MTB XC/XCM

0 122

Pedały zatrzaskowe uważamy za jeden z kamieni milowych na drodze rozwoju rowerów sportowych. Wcześniej czy później każdy wyposaża rower w tego typu pedały i szybko docenia zalety lepszej efektywność pedałowania oraz pewność trzymania buta. W tym teście zgromadziliśmy pedały zatrzaskowe MTB do rowerów sportowych XC/XCM. Z rozmysłem pominęliśmy modele z powiększoną platformą, ponieważ stanowią osobną kategorię przeznaczoną do jazdy enduro/all mountain lub turystyki. Dobierając modele, nie skupiliśmy się na najtańszych, ale na takich, które – naszym zdaniem – oferują najlepszy stosunek oferowanych parametrów do ceny.

KONSTRUKCJA

Dobór materiału decyduje o masie i cenie. W podstawowych modelach dominują stal i aluminium, czasem kompozyt (Look i Time). W droższych wersjach stal zastępowana jest lżejszym, ale też znacznie droższym tytanem (np. osie), pojawiają się ponadto elementy z carbonu. Pedały są wtedy lżejsze, lecz przekłada się to na znacznie wyższą cenę. Kluczową cechą pedałów do jazdy w terenie jest odporność mechanizmów zatrzasku na zapychanie błotem, a zarazem zdolność do szybkiej i łatwej jego ewakuacji. Jest to cecha, której nie da się wyrazić w mierzalnych jednostkach, jednak w największym stopniu jest zależna od konstrukcji zatrzasku.

Im jest bardziej otwarta i zawiera mniej zakamarków, w których trwale może gromadzić się błoto, tym pedały lepiej będą radziły sobie z pracą w ciężkich warunkach. Regulacja napięcia sprężyn zatrzasku to bardzo przydatna funkcjonalność, ponieważ pozwala dopasować działanie pedałów do umiejętności i preferencji użytkownika. Odbywa się to poprzez dokręcanie lub odkręcanie śrubki dociskającej końcówkę sprężyny dla każdej strony osobno. W naszym teście większość modeli jest wyposażona w taką regulację. Nie oznacza to, że modele Crank Brothers czy Time są na przegranej pozycji, gdyż ich inne parametry, tj. siła czy kąt wypięcia, ustalone przez producenta na stałe, są tak dobrane, aby zapewniać optymalne właściwości pracy dla szerokiego grona użytkowników. Wszystkie testowane przez nas pedały obracają się na dwóch łożyskach, z czego główne łożysko – szersze i przenoszące większość obciążeń – znajduje się bliżej korby, a wspomagane jest drugim łożyskiem na końcu osi. Jako łożyska główne najczęściej spotykamy łożyska ślizgowe, jako pomocnicze występują zaś zamknięte łożyska kartuszowe, zwane przez nas maszynowymi. Zaletą jednych i drugich jest bezobsługowość. Wadą jest to, że jeżeli pojawią się w nich luzy lub ulegną uszkodzeniu, to jedynym rozwiązaniem jest ich wymiana. Alternatywą są łożyska kulkowe, które w serwisie wymagają więcej uwagi i doświadczenia, ale dają się regulować i w pewnym zakresie kasować luzy. Wyjątkiem pod względem łożyskowania są pedały Shimano, które de facto mają trzy łożyska, ponieważ od wewnętrznej strony znajduje się tuleja ślizgowa, a drugi koniec osi opiera się na dwóch regulowanych łożyskach kulkowych zagnieżdżonych w stalowej tulejce o szerokości 16 mm. Do korb pedały są wkręcane za pomocą klucza. Standardem jest gniazdo na klucz imbusowy w osi pedału – i mają je wszystkie testowane modele. W większości jest to duży klucz 8 mm, i dobrze, bo łatwiej jest nim odkręcić zapieczony pedał. Jedynie Ritchey ma gniazdo na mniejszy imbus 6 mm, ale dodatkowo również na klucz płaski 15 mm.

TEST

W naszym laboratorium poddaliśmy pomiarom kilka parametrów, które, naszym zdaniem, mają duży wpływ na użytkowanie pedałów. Pomiary dla wszystkich modeli wykonane zostały w ten sam sposób i są ze sobą porównywalne, nawet jeżeli różnią się od wartości podawanych przez poszczególnych producentów.

Masa – w rowerze sportowym liczy się masa każdego elementu, szczególnie tych, które rotują, np. kół. Pedały też rotują, chociaż w przeciwfazie, więc w zasadzie ich masa się równoważy. Jednak im są lżejsze, tym mniej energii potrzeba, aby je rozpędzić przy zmianach rytmu pedałowania. A wśród zgromadzonych przez nas zestawów różnice w masie dochodzą do 100 g. Podawane przy poszczególnych modelach masy uwzględniają komplet pedałów oraz – osobno – komplet dopasowanych bloków wraz z niezbędnymi do ich przykręcenia podkładkami i śrubami.

Sztywność osi – pedały należą do łańcucha komponentów mających bezpośredni wpływ na napędzanie, więc im są sztywniejsze, tym mniejsze są straty cennej energii. Poza tym trzeba pamiętać, że poddawane są działaniu potężnych sił, wynikających zarówno z napędzania, jak i z obciążeń powstających podczas samej jazdy, np. gdy w czasie szybkiego zjazdu stoimy na pedałach lub w czasie lądowania po skoku. Uginająca się oś to nie tylko straty energii, ale też nierówny rozkład naprężeń na łożyskach, co przyspiesza ich zużycie. W naszym pomiarze im wyższy wynik wyrażony w kN, tym lepiej. Obiektywnie patrząc, we wszystkich pedałach sztywność osi jest dobra, jeśli jednak Twoja masa znacznie wyskakuje ponad przeciętną lub preferujesz szczególnie agresywny tryb jazdy z dużą liczbą skoków i lądowań, warto wybierać te najsztywniejsze.

Luz roboczy – właściwie wszystkie mechanizmy, zanim zacznie się proces otwierania mechanizmu zatrzasku, pozwalają na niewielki ruch pięty na boki w płaszczyźnie poziomej. Dobór wielkości tego luzu jest w dużym stopniu kwestią indywidualną, przyjmuje się jednak, że dla osób zaczynających swoją przygodę z pedałami zatrzaskowymi korzystniejsza jest jego większa wartość, z kolei zaawansowani kolarze wolą, aby był mniejszy lub nawet zerowy, bo dzięki temu mają lepszą kontrolę nad rowerem. My w swoich pomiarach wyrażamy wielkość kąta w stopniach, o jaki pięta buta może wychylić się w każdą stronę.

Siła wypięcia – oznacza, jak dużo siły będziemy potrzebować, aby pokonać napięcie sprężyn mechanizmu zatrzasku. Mniejsza pozwala łatwiej uwolnić nogę z pedału, ale też zwiększa ryzyko przypadkowego wypięcia w sytuacji, gdy się tego nie spodziewamy, np. na szybkim zjeździe. Dlatego większość pedałów wyposażona jest w regulację napięcia sprężyn, a zaawansowani kolarze skręcają sprężyny na wyższą siłę wypięcia: 30 N to naprawdę bardzo lekko, wartości powyżej 100–120 N „betonują” but w pedale i żeby się z niego wypiąć, trzeba naprawdę bardzo się postarać.

Kąt wypięcia – wielkość skrętu stopy, jaki trzeba wykonać, aby uwolnić but z mechanizmu zatrzasku. Niewielka jego wartość, poniżej 15°, pozwala szybciej i łatwiej uwolnić nogę z pedału, zwłaszcza jeżeli jest połączone z małą wartością siły wypięcia. Takie ustawienie będzie korzystne dla początkujących. Jednak do zaawansowanej jazdy część kolarzy preferuje wartości kąta 20° i więcej, bo w ten sposób zabezpieczają się przed niezamierzonym wypięciem, które w szczególnych sytuacjach może być nawet powodem upadku.
 


Bloki wszystkich pedałów mają ten sam standard mocowania – za pomocą dwóch śrub. Prawie wszystkie dają możliwość regulacji ustawienia ich położenia prawo-lewo, jednak w różnym zakresie. Najwięcej, bo aż 5 mm, jest w blokach firm Bontrager, Shimano i Ritchey. Prawie tyle samo, 4,5 mm, oferuje Crank Brothers, trzymilimetrowe przesunięcie umożliwiają B’TWIN i XLC, a dwumilimetrowe – Look. Jedynie bloki Time przykręcane są „na zero”. Z wyjątkiem Crank Brothers i Time mechanizmy wszystkich pozostałych pedałów są zgodne z systemem SPD Shimano, dlatego ich bloki są właściwie identyczne. Look i Shimano oprócz bloków standardowych mają w ofercie bloki ułatwiające wypinanie: Look X-Track Easy i Shimano SM-SH56. W obu wypadkach, patrząc od zewnętrznej strony, kształt jest identyczny jak standardowych, ponieważ zamierzony efekt uzyskano dzięki zastosowaniu zaokrąglonych oraz sfrezowanych krawędzi po wewnętrznej stronie górnego zaczepu bloku, co sprawia, że łatwiej wyskakuje on z zatrzasku. Time obok bloków standardowych ATAC ma wersję ATAC Easy, są łatwe do rozpoznania, bo mają wszystkie rogi zaokrąglone. Bloki Time są niesymetryczne. Zamieniając je stronami, można wpływać na wielkość kąta wypięcia. Rozróżnienie stron pojawia się w standardowych blokach Crank Brothers, to bardzo ważne, bo pedały te umożliwią wypięcie tylko przy ruchu piętą w jedną stronę, czyli na zewnątrz. Rozróżnienia na strony nie mają już za to bloki Crank Brothers No-Flat, jak łatwo zauważyć, ich konstrukcja jest symetryczna. W tym miejscu warto dodać, że od nowego sezonu Crank Brothers wprowadza nowe bloki standardowe z kątem wypięcia 15° oraz dziesięciostopniowe Easy. Każda wersja w dwóch wariantach z luzem roboczym 0° lub 6°.

SERWIS I GWARANCJA

Pedały pracują w naprawdę ciężkich warunkach. Nie tylko pod bardzo dużymi obciążeniami, ale też w miejscu najbardziej narażonym na oddziaływanie wszelkiego rodzaju niekorzystnych czynników zewnętrznych: wody, błota, pyłu i kurzu. Z czasem drobiny brudu są wstanie przeniknąć przez najlepsze uszczelnienia i zaczynają psuć mechanizm od środka. Pierwszymi objawami będą wyczuwalne większe opory w czasie obracania – jeżeli nie zadziałamy odpowiednio szybko, w dalszej kolejności zaczną pojawiać się luzy, które doprowadzą do trwałych uszkodzeń. Dlatego bardzo ważna jest regularna kontrola i w razie potrzeby konserwacja pedałów. Nie można podać, w jakich odstępach czasowych należy to robić, bo to zależy od tego, ile i w jakich war...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "bikeBoard"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy