Dołącz do czytelników
Brak wyników

Porady

16 października 2019

NR 35 (Październik 2019)

Rowerowe wspomaganie mózgu

0 45

Z ludzkim mózgiem jest jak z rowerem. Są dwie półkule, które odpowiadają dwóm kołom, jest kora mózgowa, którą porównać można z ramą, i jest sporo mniejszego osprzętu, który napędza całość i decyduje o jej wartości. Jest jeszcze jeden wspólny element: długotrwałe nieużywanie mózgu i roweru prowadzi do degeneracji.

O tym, że aktywność fizyczna wpływa na nasze ciało, przekonywać nie trzeba. Zmiany można gołym okiem zauważyć, np. po bardziej wyeksponowanych mięśniach i mniejszej tkance tłuszczowej. Dzięki jeździe na rowerze nie tylko wyglądamy i czujemy się lepiej, ale jesteśmy też bardziej kreatywni i skoncentrowani, a sprawność mózgu jest wtedy na najwyższym poziomie. Bo sport to trening nie tylko dla mięśni, ale także dla nerwów.
W ostatnich latach nauka o układzie nerwowym, szczególnie o mózgu, bardzo się rozwinęła. Zbadano m.in. to, jakie struktury wchodzą w jego skład, jak zmienia się wraz z wiekiem liczba budujących go komórek i połączeń nerwowych oraz od czego zależy sprawność. Nie można jednak zapominać, że wciąż jest wiele niewiadomych związanych z jego funkcjonowaniem. To najważniejszy, ale również najbardziej zagadkowy organ naszego ciała. I choć możemy uczyć się przez całe życie, to łatwo jest zauważyć, że dzieciom przyswajanie nowej wiedzy idzie o wiele łatwiej niż osobom starszym.
Jak się okazuje, szybkość procesu uczenia się jest niezależna od liczby komórek w mózgu, wielkości istoty białej, szarej i procesów anabolicznych (rozbudowy) charakterystycznych dla wieku dziecięcego. W głównej mierze bowiem ten proces uwarunkowany jest powstawaniem nowych elementów, dopasowaniem ich do funkcjonowania całości, a szczególnie ich połączeniem i prawidłową współpracą. W pierwszych latach życia połączenia między neuronami są wysoce skuteczne i gwarantują łatwą naukę (np. języków obcych). Wraz z wiekiem ta sprawność jednak wyraźnie maleje, przy czym wpływ na jej utrzymanie może mieć właśnie aktywność fizyczna. 

Dzięki jeździe na rowerze nie tylko wyglądamy i czujemy się lepiej,  ale jesteśmy też bardziej kreatywni i skoncentrowani, a sprawność mózgu jest wtedy na najwyższym poziomie.

Adaptacja mózgu do zmian

Plastyczność mózgu definiowania jest jako zdolność neuronów mózgowych do zmiany ich funkcjonowania w odpowiedzi na doświadczenie. Ma ono fundamentalne znaczenie dla adaptacji i różnicowania zachowań ludzkich, uczenia się nowych rzeczy, zapamiętywania, rozwoju funkcjonalnego i naprawy samych neuronów. Dzięki obrazowaniu rezonansem magnetycznym (magnetic resonance imaging, MRI) naukowcy i lekarze mogą sprawdzać te procesy i ocenić skalę ich zmian. To zostało wykorzystane m.in. przez Claudię Lunghi z École normale supérieure w Paryżu. Podjęła ona w swoich badaniach próbę oceny długotrwałego, wytrzymałościowego wysiłku fizycznego o umiarkowanej intensywności wykonywanego przez sześćdziesięciolatków na pracę ich mózgu. W grupie kontrolnej znaleźli się ich rówieśnicy, którzy nie odbywali systematycznych spacerów.
Wynik badań, które zostały zaprezentowane cztery lata temu, pokazały, że mózgi osób aktywnych fizycznie były wyraźnie bardziej wydajne. Zauważono, że komórki tego organu były odmłodzone, co potwierdziło wcześniejsze doniesienia o antyoksydacyjnym wpływie wysiłku na nasze komórki. Ponadto zauważono wzmocnienie połączeń między obszarami mózgu: płatem potylicznym, skroniowym i czołowym. To wpływało na poprawę szeroko pojętej motywacji i skuteczności działania, od procesu jego zainicjowania do realizacji, mowę, pamięć werbalną i wrażenia dźwiękowe oraz m.in. proces widzenia. 
Badanie to potwierdziło również, że sama liczba komórek czy połączeń nerwowych nie jest kluczowa. Największe znaczenie ma ich współpraca i aktywacja. W praktyce oznacza to, że nauka np. nowych słówek z języka obcego będzie łatwiejsza, jeśli samo słowo będziemy kojarzyć z innym, dobrze nam znanym, a proces wesprzemy mową, słuchem, zmysłem wzroku i przede wszystkim ruchem.
Tak zbudowana sieć funkcjonalna skuteczniej wykorzystuje zasoby i obszary mózgu, by końcowy efekt był najlepszy i najbardziej wydajny. Stąd też sportowcom wyczynowym często dużo łatwiej jest się nauczyć nowych, skomplikowanych ruchów, a do tego są wyraźnie ogólnie sprawniejsi od reszty populacji. Poza wyczuciem własnego ciała dysponują oni bogatą bazą doświadczeń ruchowych, które nauczyły odpowiednio aktywować konkretne obszary w mózgu i z nich czerpać. 
Pracę mózgu można byłoby również porównać z obecnymi tendencjami w zatrudnianiu pracowników. Osoby posiadające kompetencje miękkie są lepiej postrzegane na rynku pracy niż np. te, które nie potrafią współpracować w grupie. Podzielenie obowiązków i korzystanie z różnorodności zasobów może finalnie skrócić proces powstawania i osiągnięcia zamierzonych celów.

Mechanizmy przebudowy

Mechanizmy odpowiedzialne za korzystny wpływ aktywności fizycznej na sprawność poznawczą możemy podzielić na dwie grupy: pośrednie i bezpośrednie.
Pierwsza grupa obejmuje takie zmiany, jak: zmniejszenie otyłości i nadwagi, obniżenie ryzyka chorób krążeniowo-oddechowych, których konsekwencją jest m.in. spadek możliwości w obrębie pracy mózgu. 
Innymi pozytywnymi skutkami są obrona przed szkodliwymi reaktywnymi formami tlenu (cząsteczkami powodującymi szybsze starzenie się komórek) i w końcu redukcja stresu przez obniżenie poziomu kortyzolu i podwyższenie poziomu np. serotoniny. Przedłużone działanie stresorów powoduje bowiem zniszczenia w obrębie zakończeń nerwowych, dendrytów oraz negatywne zmiany w hipokampie. Ten ostatni odpowiedzialny jest za pamięć, emocje i orientację przestrzenną. 
Naukowcy wskazują, że aktywność fizyczna istotnie wpływa zwłaszcza na rozrost hipokampu (zazwyczaj ma wielkość kciuka i umiejscowiony jest w obu półkulach), co w praktyce przekłada się na większą otwartość człowieka, wiarę w powodzenie i skuteczność swoich działań, odwagę oraz proces uczenia się. 
Zauważono jednocześnie, że br...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "bikeBoard"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy